Năm 2005 tại Anh, các nhà vật lý phát động Năm Einstein để kỷ niệm 100 năm ra đời các công trình của ông. Phải sau 100 năm Albert Einstein công bố 3 bản nghiên cứu làm thay đổi vĩnh viễn cái nhìn khoa học về vũ trụ, các nhà vật lý mới nhận thức được rằng họ phải làm cho môn khoa học bị ghẻ lạnh này trở nên hấp dẫn hơn với giới trẻ.

Năm Einstein đã được khởi động tại Anh trong tháng này tại buổi lễ dành cho giới trẻ ở Bảo tàng Khoa học London, nơi một diễn viên nhào lộn đã trình diễn màn "Einstein flip" trên xe đạp - được coi là trò biểu diễn trên xe đạp đầu tiên do một nhà vật lý thiết kế."Nghĩ đến vật lý, người ta chỉ biết đến phản ứng gõ đầu gối tẻ nhạt và cứng nhắc. Điều chúng tôi đang cố gắng làm là thay đổi quan niệm của mọi người", Caitlin Watson tại Viện vật lý (IoP) ở London, phát biểu. "Chúng tôi muốn chứng tỏ rằng vật lý không phải chỉ có những nhà khoa học điên rồ. Các nhà vật lý là những người bình thường làm những điều vô cùng bình thường". Nghệ sĩ nhạc Rap DJ Vader cũng đã được "chiêu mộ" để mang lại cảm giác tươi mới cho vật lý. Bản tình ca của anh mang tên "Einstein (not enough time)" đã được chọn làm nhạc chủ đề cho các lễ hội kéo dài cả năm trên khắp nước Anh."Ngày nay chúng ta luôn nhớ đến Einstein trong hình ảnh một ông già có mái tóc rối bù và khuôn mặt nhân từ", giáo sư Martin Rees tại Đại học Cambridge nói. "Điều bất ngờ là các công trình vĩ đại của ông đều đã đạt được trước khi ông 40 tuổi. Vào thời điểm đó (1905), ông là một giáo sư trẻ ăn mặc bảnh bao. Theo một cách nào đó thì hình tượng chúng ta vẽ nên về Einstein khác khá xa so với người đàn ông đã làm nên những kỳ tích đó".

Einstein yêu âm nhạc và thích đi xe đạp. Có lúc ông đã bỏ học nửa chừng. Ông học kém đến nỗi các giáo viên đã phải yêu cầu cha mẹ cho ông nghỉ học vì ông "quá đần độn", và đi học sẽ chỉ thêm lãng phí công sức và thời gian. Trường học còn gợi ý rằng cha mẹ ông nên kiếm cho ông một nghề lao động chân tay đơn giản nhất có thể.Cuối cùng ông cũng tốt nghiệp Đại học Bách khoa ở Zurich, nhưng vì không tìm được việc trong trường nên ông làm việc cho Văn phòng cấp bằng sáng chế của Thuỵ Sĩ và dành thời gian rỗi nghiên cứu lý thuyết vật lý.Năm 1905, khi vẫn còn làm việc ở phòng cấp bằng sáng chế và chỉ 26 tuổi, ông đã xuất bản 3 công trình nghiên cứu trong tạp chí vật lý hàng đầu của Đức, Annalen der Physik.Các nghiên cứu nói về chuyển động Brown, hiệu ứng quang điện và sự tương đối có chứa những ý tưởng và sự giải thích làm thay đổi cách chúng ta nhìn thế giới. Công trình về hiệu ứng quang điện đã mang lại cho ông giải Nobel năm 1921. Rất nhiều đột phá trong thế kỷ trước - như thuyết lượng tử, cuộc cách mạng máy tính, năng lượng hạt nhân, laser, du lịch vũ trụ, hệ thống định vị toàn cầu - đều bắt nguồn một phần từ thiên tài Einstein.

Ở Anh, sự hứng thú với vật lý ở giới trẻ đang ngày càng giảm. Trong thập kỷ trước, nhiều khoa vật lý của các trường đại học đã phải đóng cửa. Chính vì điều này mà ngành vật lý đang tự làm mới mình. Bản nhạc rap của Vader chính là một ví dụ về kiểu marketing mới.Anh đã có cảm hứng sáng tác điệu nhạc đó khi đọc được lời trích của Einstein tại một cửa hàng băng đĩa: Khi một người đàn ông ngồi với một cô gái xinh đẹp trong một tiếng, nó giống như một phút. Nhưng để anh ta ngồi trên một cái lò nướng trong 1 phút, nó giống như cả tiếng. Đó là sự tương đối."Tôi thấy nó rất hay và chộp luôn ý tưởng này. Bài hát của tôi kể về một cậu con trai muốn dành thêm nhiều thời gian bên bạn gái của mình. Chàng trai muốn đi với tốc độ của ánh sáng, bởi khi đó thời gian đóng băng và anh có thể ở bên cô gái lâu hơn", Vader cho biết.Các cuộc khuấy động vật lý cũng phong phú như các thuyết của Einstein. Một buổi trình diễn vũ điệu hiện đại mang tên "Constant Speed", được tạo cảm hứng từ thuyết tương đối của ông, sẽ ra mắt tại London cuối năm nay. "Trong năm Einstein, chúng tôi cố gắng tận dụng các hoạt động vốn thu hút giới trẻ và từ đó cho họ thấy vật lý luôn ở quanh ta", Watson nói.

Năm 1933, Einstein đã thoát khỏi sự ngược đãi người Do Thái của quân Phát xít Đức bằng cách chấp nhận một vị trí tại Viện nghiên cứu tiên tiến ở Princeton, Mỹ, và dành cả quãng đời còn lại ở đó. Ông là một người theo chủ nghĩa hoà bình. Mặc dù ban đầu ông ủng hộ việc sử dụng vũ khí hạt nhân để ngăn chặn Thế chiến II, sau đó ông đã tham gia chiến dịch loại bỏ vũ khí hạt nhân và kêu gọi hoà bình thế giới. Ông mất năm 1955 do suy tim.

Minh Thi (theo Reuters)